The Musicians and Music of the “Other Side” Part A’
Muammer Ketencoglu (Μουαμέρ Κετένζτογλου)


Muammer Ketencoglu με το ακκορντεόν του

«Όταν τα τραγούδια σας γίνουν τραγούδια μας και όταν τα τραγούδια μας
γίνουν τραγούδια σας, τότε όλα θα είναι πιο όμορφα». M.Ketencoglu

Του Παναγιώτη Αγιακάτσικα
pagiats@sch.gr

Μου είχαν δώσει ένα CD του Muammer Ketencoglu. Μόλις έκανα τη πρώτη ακρόαση κάτι ξύπνησε μέσα μου. Οι σκοποί μοιάζαν με τα δικά μας τα Μυτιληνιά, ενώ η παραγωγή είχε μια αύρα ελληνική. Το άκουσα και το ξανάκουσα και μέθυσα από τα ζεϊμπέκικα, τον εκκωφαντικό ζουρνά και το νταούλι σε ένα βαρύ θεϊκό ζεϊμπέκικο όπως το είχε περιγράψει ο Στράτης Μυριβήλης στο «Ο Βασίλης ο Αρβανίτης». Έψαξα στο διαδίκτυο και βρήκα την ιστοσελίδα του Muammer, από τη μια με δείλια για να μην ενοχλήσω και από την άλλη o ενθουσιασμός για τη μουσική του με προέτρεψαν να του στείλω ένα e-mail. Πριν προλάβω να κοιτάξω καλά καλά τις ιστοσελίδες του, μου είχε απαντήσει, με ιδιαίτερη φιλικότητα. Διαβάζοντας με περισσότερη προσοχή την ιστοσελίδα του είδα ότι είναι τυφλός… και από την άλλη ήταν πολύ ενθουσιασμένος που συνομιλούσε με κάποιον από την «απέναντι όχθη» και πολύ περισσότερο με τη συζήτηση για τις μουσικές της Λέσβου. Από τις πρώτες συζητήσεις μας μου είπε ότι στη συλλογή του είχε το «Μυτιληνιό Σαντούρι» του Δημ.Κοφτερού, το «Λέσβος Αιολίς», τα «Μουσικά Σταυροδρόμια» του Πανεπιστημίου του Αιγαίου, και ένα CD του Νίκου Καλαϊτζή. Χαρούμενος μου είπε ότι μεγάλωσε ακούγοντας από τη Σμύρνη τους Ελληνικούς κρατικούς ραδιοσταθμούς με τα Ελληνικά τραγούδα, για να του συμπληρώσω ότι πολλές φορές και εγώ άκουγα Τούρκικους … ακόμη και σήμερα (άραγε πόσοι από μας θελημένα ή τυχαία συντονίσαμε επάνω σε Τούρκικους ραδιοσταθμούς;). Μου είπε ότι είχε έρθει και είχε παίξει στη Μυτιλήνη σε ένα φεστιβάλ του ΚΚΕ πριν το 2000 και ότι είχε συμμετάσχει σε ένα ντοκιμοντέρ που είχε κάνει η Τούρκικη Κρατική Τηλεόραση για την Λέσβο όπου είχε αναλάβει την μουσική επιμέλεια και στο οποίο έπαιξε το «Γεραγώτικο»! Από μια φωτογραφία του στην ιστοσελίδα του ανακάλυψα ότι έπαιξε και με τον δικό μας εξαίρετο μπουζουξή από το Μεσότοπο Γρηγόρη Βασίλα (όσοι έρχονται στην κοπή της πίτας της ΟΛΣΑ θα το έχουν δει). Στην ιστοσελίδα του μπορείτε θα δείτε με ποιους κορυφαίους Έλληνες έχει παίξει μαζί.


O Muammer Ketencioglu με τον «δικό μας» Γρηγόρη Βασίλα

Σε μια από τις συζητήσεις τον ρώτησα αν έχουν πανηγύρια στη Τουρκία και μου απάντησε ότι μόνο σε γάμους έχουνε γλέντια. Από την άλλη από τα πολλά τα πανηγύρια που έχουμε φαίνεται και ο αυτοσαρκασμός μας στη γνωστή παροιμία «για τα πανηγύρια είμαστε»!. Επειδή ήταν να πάω στη Σμύρνη να δω και κάποιους άλλους φίλους μπόρεσε τελικά και ήρθε και τα είπαμε στο ξενοδοχείο στα Βουρλά που διέμενα. Ένα βράδυ παίξαμε μαζί μουσική σε μια παραλιακή ψαροταβέρνα και ανατρίχιασα όταν τραγούδησε σε άπταιστα Ελληνικά «Τα μάρμαρα» και τραγούδια του Γιάννη Παπαϊωάννου, ντράπηκα κιόλας καθώς ένα δύο ούτε καν τα ήξερα!
Αφού περάσαμε πολύ ωραία εκείνη τη βραδιά, το πρωί συζητήσαμε περί μουσικής και ανταλλάξαμε δώρα και CD. Αργότερα όταν πήγε στην Κωνσταντινούπολη, όπου μένει, με ενθουσιασμό μου έγραψε για τις Μουσικές τις Μυτιλήνης που του έδωσα και μου είπε «αυτούς τους σκοπούς πρέπει να τους μάθω, για τους συμπεριλάβω στο πρόγραμμά μας στις ζωντανές μας συναυλίες». Τελευταία εργάζεται στην παραγωγή του νέου του CD το οποίο θα περιλαμβάνει Ελληνικούς σκοπούς από τη Πόλη και τη Μικρά Ασία.
Ο Muammer είναι μια ιδιότυπη περίπτωση που ως Έλληνας αδυνατούσα να πιστέψω. Γεννήθηκε στο Tire μιας πόλης που απέχει περίπου 50 χλμ από την Σμύρνη και αντίστοιχη απόσταση από το Αϊδίνι. Από μικρός έδειξε ενδιαφέρον για τη μουσική και το ακορντεόν.

Παρακάτω παραθέτω μια μικρή συνέντεύξη και πληροφορίες για τον Muammer Ketencoglu αρκετές από τις οποίες προέρχονται από την ιστοσελίδα του.


Συνέντευξη με τον Muammer Ketencoglu

Πώς ήρθατε σε επαφή με την Ελληνική μουσική;
«Μέρες του 1974. Μόλις είχε αρχίσει η σχολική χρονιά στην Σχολή Τυφλών της Μπουρνόβας όπου φοιτούσα τότε. Οι καθηγητές μου ήταν σίγουροι πως κάποτε θα γίνω μουσικός. Μια μέρα ο καθηγητής μας της μουσικής, μου είπε πως κάποιος Τούρκος μουσικός που καταγόταν από την Ελλάδα, του χάρισε έναν δίσκο 45 στροφών. Τον ακούσαμε με πολύ ενδιαφέρον. Η μια όψη του είχε την "Μαντουμπάλα" και η άλλη "Το τελευταίο βράδυ μου." Αποκαθηλώθηκα. Είχα μαγευτεί. Στο σώμα μου καρφώθηκαν μεθυστικά βέλη. Θυμάμαι πως η μελωδία αυτών των τραγουδιών με τραβούσε σαν τις Σειρήνες.»
«Τα πρώτα αυτά τραγούδια που άκουσα από τη “θεία φωνή” του Καζαντζίδη μετέφεραν γνώριμα αρώματα από την διπλανή γειτονιά αλλά συνάμα και νέες μαγευτικές μελωδίες. Αργότερα, στα φοιτητικά μου χρόνια κατάφερα να αποκτήσω όλα σχεδόν τα τραγούδια του. Ευτυχώς, ήμουν αρκετά αθώος ώστε να μην συσχετίσω τα ακούσματα αυτά με τον πόλεμο που διεξαγόταν τότε στην Κύπρο, όπως θα έκανε ένας ενήλικας στην θέση μου.»
«Το 1989 άκουσα για πρώτη φορά αυθεντικά ρεμπέτικα. Στο μεταξύ διάστημα είχα εγκαταλείψει τις σπουδές μου στην Ψυχολογία και ασχολήθηκα με την δημοτική μουσική των άλλων λαών. Αργότερα με το συγκρότημα Γενι-Τουρκιού (Νέο-Τραγούδι) έκανα τον πρώτο μου δίσκο με ελληνικά τραγούδια. Στην Κων/λη, στα παράλια της Μ. Ασίας, στα Ελληνικά νησιά και την Κύπρο έδωσα πολλές συναυλίες. Στην Ελλάδα έδωσα δύο συναυλίες στην Αθήνα και την Λειβαδιά με τον Μ. Θεοδωράκη, άνθρωπο με μεγάλη ψυχή και πολύ σπουδαίο καλλιτέχνη. Εδώ και 4 χρόνια ασχολούμαι πολύ με τα δημοτικά. Είχα την ευκαιρία να αναπτύξω μια πάρα πολύ καλή φιλική και καλλιτεχνική σχέση με την Δόμνα Σαμίου, την οποία μάλιστα αποκαλώ «Μανούλα μου».

Ποια είναι η στάση των συμπατριωτών σας στην προσπάθειά σας να διαδώσετε στη χώρα σας την ελληνική μουσική;
Όπως όλες οι χώρες έτσι και η Τουρκία έχει πολλά πρόσωπα. Αυτά που έκανα για την ελληνική μουσική, η τουρκική διανόηση στην Κωνσταντινούπολη τα δέχτηκε με ενθουσιασμό και καλές κριτικές. Όμως και στις συναυλίες που έκανα στις παραλίες του Αιγαίου, στο Αϊβαλί και στη Φώκαια κόσμος με υποδέχθηκε με ενθουσιασμό. Υπήρχαν όμως και αντιδράσεις.
Για παράδειγμα στην πόλη μου την Tire, διακόπηκε στη μέση η συναυλία επειδή έλεγα ελληνικά τραγούδια. Επίσης όταν είχαν ενταθεί οι ελληνοτουρκικές σχέσεις με την υπόθεση Οτσαλάν, σε κάποια συναυλία μας ειδοποίησαν ότι τοποθετήθηκε βόμβα και αναγκαστήκαμε να διακόψουμε. Πάντως όλα είναι πολύ καλύτερα τώρα από ότι πριν από 10 χρόνια όταν ξεκίνησα.


Η τέχνη μπορεί να ξεπεράσει τα τείχη που ορθώνουν οι λαοί;
Αναμφίβολα η τέχνη συμβάλλει στην συμφιλίωση των λαών και οι καλλιτέχνες είναι άνθρωποι που πρέπει να ξεχνούν όλες τις προκαταλήψεις. Αυτές τις μέρες βρέθηκα στην Ελλάδα, έδωσα μια συναυλία στην Ξάνθη, στις «Γιορτές Παλιάς Πόλης», και βρέθηκα ανάμεσα σε φίλους. Στη συναυλία που έδωσα στην Κύπρο που ενθουσίασε πολύ το ελληνοκυπριακό κοινό πάλι έτσι αισθανόμουν. Κύρια φροντίδα της τέχνης είναι να φέρνει κοντά τους λαούς που απομακρύνουν οι πολιτικοί. Η συμπαράσταση που εκδήλωσε ο ελληνικός λαός προς τον τουρκικό μετά τους σεισμούς ελπίζω να είναι δρόμος χωρίς επιστροφή. Η βοήθεια των απλών ανθρώπων και των μη κυβερνητικών οργανώσεων είναι η πιο σημαντική εξέλιξη στην επαφή των λαών.

Η καλλιτεχνική πορεία του

Το 1983 ξεκίνησε να σπουδάζει Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου αλλά συνάμα εκείνη την περίοδο ξεκίνησε και το ενδιαφέρον του για τη λαϊκή μουσική των άλλων χωρών. Στην αρχή σύγχρονη, με Ελληνική μουσική στη συνέχεια με τα λαϊκά, τα ρεμπέτικα και με το πέρασμα των χρόνων επεκτάθηκε και κάθισε στη βάση που λέγεται Βαλκανική Μουσική.

Το 1993 αρχίζει η παρουσία του στην δισκογραφία στην εταιρεία KALAN όπου εκτός από τις δικές του ηχογραφήσεις έκανε διάφορες παραγωγές και εργασίες.

- Η πρώτη του ηχογράφηση ήταν με το 1993 με τα «Λατρεμένα Ακρογιάλια – Σεβνταλή Κιγιλάρ» το οποίο περιελάμβανε παλαιά και νέα Ελληνικά τραγούδια.

- Το 1994 και 1995 επιμελείται δύο άλμπουμ με αυθεντικές ηχογραφήσεις 78 στροφών Ρεμπέτικα και τα Ρεμπέτικα ΙΙ το οποίο περιλαμβάνει ηχογραφήσεις από τη Σμύρνη και την Κωνσταντινούπολη. Σημειώνουμε εδώ ότι τότε ήταν από τα ελάχιστες μουσικές εκδόσεις στη Τουρκία με αυθεντικά ρεμπέτικα τούρκικης παραγωγής.

- Το 1995 έκανε παραγωγή ένα άλμπουμ από τη μουσική των Εβραίων (Klezmer) που οι ρίζες τους προέρχονται από τους Εβραίους, που ζούσαν στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, με τίτλο «Μπροστάρηδες της μουσικής των Klezmer».

- Την ίδια χρονιά έκανε παραγωγή σε ένα πολλαπλό άλμπουμ «Μελωδίες από τους Λαούς» με λαϊκά τραγούδια από το διάφορες λαούς όπως από την Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν και την Γεωργία.

- Το 2001 πραγματοποίησε ένα παιδικό του όνειρο, εκδόθηκε το άλμπουμ που έχει τον τίτλο, «Karanfilin Moruna – Ζεϊμπεκιές από την Ανατολή». Η ηχογράφηση του δίσκου έγινε μαζί με έναν διακεκριμένο μουσικό που είναι φίλος του Κετέντζογλου, από την δεκαετία του ΄80, τον Τζενγκίζ Ονουράλ. Αυτό το άλμπουμ είναι και ένα πείραμα, ένα χαρμάνι από την παραδοσιακή ζεϊμπέκικη μουσική που βρίσκει ζωή στις χώρες Ελλάδα και Τουρκία.

- Το Σεπτέμβριο του 2001, εκδόθηκε το άλμπουμ που έχει τον τίτλο «Άιντε Μόρι» και είναι μια επιλογή από τα τραγούδια που αποτελούσαν το πλούσιο ρεπερτόριο του σχήματος «Ένα Ταξίδι στα Βαλκάνια» τις χρονιές 1997-2000.

- Από το 1993 σε πάρα πολλούς ραδιοφωνικούς σταθμούς ετοίμασε και παρουσίασε εκπομπές με θέμα τη λαϊκή και δημοτική μουσική απ΄όλο τον κόσμο. Το Νοέμβριο του 1995 από την ίδρυση του Ανοικτού Ραδιοφώνου (ACIK RADIO-94,9) ετοιμάζει και παρουσιάζει μια εβδομαδιαία εκπομπή με κεντρικό βάρος την μουσική από τα Βαλκάνια με τίτλο «Η Άλλη Πλευρά του Δούναβη». Η εκπομπή μεταδίδεται κάθε Τετάρτη από τις 13:00-14:00. και μπορείτε να ακούσετε από την ιστοσελίδα Website: http://www.acikradyo.com.tr

Η διεύθυνση του Muammer Ketencoglu στο διαδίκτυο http://www.muammerketencoglu.com

Δίσκοι

Karanfilin Moruna, Anatolian Zeykeks – Muammer Ketencoglou

(Μωβ Γαρύφαλλο, Ζεϊμπέκικα της Ανατολής)


Karanfilin Moruna, Anatolian Zeykeks – Muammer Ketencoglou

Παρουσιάζοντας αυτό το ψηφιακό δίσκο ελπίζω ίσως να αρχίσει πάλι το άκουσμα σκοπών και τραγουδιών από την ανατολή και η εκτέλεσή τους από εμάς εδώ. Αν τα τραγούδια αυτά ήταν τραγουδισμένα στα Ελληνικά θα ήταν αδύνατο να το καταλάβεις. Βεβαίως ο Muammer Ketecoglou όπως γράφει μέσα στο βιβλιαράκι που σημειωτέων είναι και στα Ελληνικά έχει δανειστεί στοιχεία που έμαθε από Έλληνες μουσικούς π.χ. στις επιλογές της συνοδεύουσας αρμονίας, ορισμένων καλλωπισμών, στον τρόπο με τον οποίο παίζεται ο μπαγλαμάς. Μη φανταστείτε μπουζούκι, κυρίαρχα όργανα είναι το βιολί και το ακορντεόν με συνοδεία τα κρουστά, τη κιθάρα, το κοντραμπάσο, ενώ συμπληρώνουν το ney (πνευστό από καλάμι), το tanbur (τούρκικος ταμπουράς) κ.ά. Τα ζεϊμπέκικα που υπάρχουν στην ηχογράφηση αυτή δεν είναι αποκλειστικά από την περιοχή του Αιγαίου, αλλά όπως αναφέρεται το βιβλιαράκι, ζεϊμπέκικα συναντάμε στην Κεντρική Ανατολία, σχεδόν σε κάθε τμήμα της Μεσογειακής Τουρκίας στην Κύπρο, ακόμη και στο Πόντο.
Σήμερα στην Τουρκία τα ζεϊμπέκικα εκτελούνται σχεδόν αποκλειστικά με το σάζι (μπαγλαμά στα τούρκικα) και στα παράλια του Αιγαίου με τον πιο αυθεντικό τρόπο με νταούλι και ζουρνά. Έτσι ο Muammer έχει συμπεριλάβει και τρία ζεϊμπέκικα παιγμένα με αυτούς τους τρόπους.
Το πρώτο κομμάτι έρχεται αρκετά μακριά από την περιοχή της Αντιόχειας, το Kuyubasinda bakir. Καθώς το είχα ακούσει, διαπίστωσα ότι είναι ταυτόσημος καρσιλαμάς με το δικό μας «Αποφάσισα τα μαύρα, να φορώ παντοτινά» που τραγουδάει ο Μπινταγιάλας, τόσο σε ρυθμό όσο και σε μουσικό δρόμο. Φανταστείτε πόσο έχουν ταξιδέψει τα παραδοσιακά τραγούδια από τόπο σε τόπο. Είχα πει στο Muammer αυτό είναι ίδιο με ένα δικό μας… Και πήρα την απάντηση… Είναι το ίδιο με το «Τι γυρεύει τέτοια ώρα ο ψαράς μέσα στην χώρα» του Γιώργου Μουφλουζέλλη όπως και με τον «Τσάκιτζη». Από την Αντάλια έρχεται το Testi doldurdum caydan, ενώ το αργό ζεϊμπέκικο Beyaz geyme toz olur (Λευκά μη φοράς, σκονίζονται) από την περιοχή Bolu. Από τη Σμύρνη είναι το βαρύ ζεϊμπέκικο Yagcilar Zeybegi που θα μπορούσε χωρίς αμφιβολία να ήταν ενταγμένο στα Μυτιληνιά. Με σόλο σαζ παιγμένος ο ζεϊμπέκικος σκοπός Ah oleyim vah oleyim από τον μαέστρο Mehmet Erenler ακούγεται αρεστός με τη πρώτη καθώς χρησιμοποιεί το γνωστό μας μακάμ ραστ.
Στο Kocaarap Zeybegi όπως και το τελευταίο Kadioglou Zeybegi προέρχονται από το Αϊδίνι παιγμένα με νταούλι και ζουρνά από τους Menemenli Kara Memet and Friends. Και οι δύο εξαιρετικά αργοί ζεϊμπέκικοι σκοποί σε 9/2 ακούγονται ως οι σκοποί να είναι στην ύπαιθρο σε ιεροτελεστία ζεϊμπέκικου χορού. Ακολουθούν τα κομμάτια όπου αναδεικνύεται ο Muammer o καρσιλαμάς Bir genim, και το ομότιτλο του CD βαρύ ζεϊμπέκικο Karanfilin Moruna.
Τελειώνοντας επισημαίνω ότι ο δίσκος είναι μια σοβαρή πρόταση για αυτούς που «το ψάχνουν». Στην Ελλάδα θα πρέπει να το παραγγείλετε από κάποιο μεγάλο κατάστημα όπως Μetropolis, Music Corner, αλλά μπορείτε με το βρείτε και στην δισκογραφική εταιρεία KALAN http://www.kalan.com

Οι σκοποί του CD
Kuyubasinda Bakir
Testi Doldurdum Caydan - Sample
Beyaz Geyme Toz Olur
Yagcilar Zeybegi (Enstrumental)
Ah Oleyim Vah Oleyim
Kocaarap Zeybegi
Bir Gemim Var Adalara Yaslanir
Karanfilin Moruna
Karyolamin Demiri (Yandim Aysem)
Manisa Zeybegi (Enstrumental)
Oduncular Dagdan Odun Indirir
Kadioglu Zeybegi (Enstrumental)

Ayde Mori – Muammer Ketencoglu, Brenna MacCrimmon, Sumru Agiryuruyen, Cevdet Erek


Ayde Mori – Muammer Ketencoglu, Brenna MacCrimmon, Sumru Agiryuruyen, Cevdet Erek



Ένας δίσκος με τραγούδια από τα βαλκάνια

Jarnana
Grabile ya Nane mori
Lalun Flogeres
Razbolese Tsare Suleyman
Ediye
Milo mi e Magde
Saraka Inima me
Radile - Sample
Se rasplakal star bel dedo
Kerem eyle
Cobankat
Ayde Vino Piyam
Vale Populare
Tri mi zvezdo