ΜΙΛΤΟΣ ΚΟΥΝΤΟΥΡΑΣ

Η Νεφέλη Πατρικίου - Πατεράκη κατά την ομιλία της

ΟΜΙΛΙΑ της Νεφέλης Πατρικίου- Πατεράκη – Μαθήτριας του Μίλτου Κουντουρά- στην «Ημερίδα Βιβλιοπαρουσίασης» που πραγματοποιήθηκε στο 3ο Ενιαίο (πρώην Πολυκλαδικό) Λυκείου Νέας Φιλαδέλφειας «Μίλτος Κουντουράς» στις 13 Απριλίου 2006. Σε αυτήν παρουσιάστηκαν τα νέα βιβλία του Ιγνάτιου Καραμηνά «Ο Παιδαγωγός Μίλτος Κουντουράς» και του Αναστάσιου Ταχταλόγλου «Μίλτος Κουντουράς (1889-1940) – Ο Έλληνας. (Το κείμενο επίσης δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα "ΓΕΡΑ")

Η σημερινή μέρα είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί εδώ, μέσα στον ιερό χώρο του σχολείου, που για τον Μίλτο Κουντουρά ήταν ιερότερος των χώρων, ξαναζωντανεύει η προσωπικότητα και το έργο του μεγάλου Δασκάλου.

Για μένα – ας μου επιτραπεί -, που έζησα από κοντά το μεγαλείο και το δράμα του, η συνάντηση είναι πολλαπλή, γιατί η εκδήλωση αυτή, που πραγματοποιείται σήμερα, 13 Απριλίου, συμπίπτει με την επέτειο του θανάτου του, στις 13 Απριλίου του 1940.

Προσλαμβάνει έτσι το χαρακτήρα ενός μοναδικού πνευματικού μνημόσυνου, στην τέλεση του οποίου καλούμαι να συμμετάσχω κι εγώ. Μεγάλη τιμή αλλά και άχθος βαρύ. Παρακάμπτοντας τη συνήθη στις περιπτώσεις αυτές οδό, την αναδρομή δηλαδή στη ζωή του, την παράθεση των διαφόρων σταδίων που όρισαν την πορεία το, θα ήθελα να σταθώ, κυρίως, στον Παιδαγωγό Μίλτο Κουντουρά και στο έργο του, που είναι το Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης.

Πολυδιάστατη η προσωπικότητά του: Βαθυστόχαστος μελετητής, συγγραφέας, ποιητής, πρωτοπόρος σ’ όλους τους πνευματικούς αγώνες της γενιάς του και όχι μόνο, άνθρωπος παράτολμος, της δράσης αλλά και ονειροπόλος, υπέρμαχος του Δημοτικισμού, ιδρυτής μαζί με τον Φίλιππο Δραγούμη και τον Βασίλη Ρώτα της Ιστορικής Φοιτητικής Συντροφιάς, συντάκτης της διαμαρτυρίας προς το λαό το 1911, μα πάνω απ’ όλα :
Δάσκαλος – Παιδαγωγός

Άνοιξη λοιπόν, 13 Απριλίου του 2006 και η σκέψη μας γυρίζει ευλαβικά 66 χρόνια πίσω, μέρα, που ο Μίλτος Κουντουράς, μια από τις πλέον εξέχουσες ηθικές και πνευματικές αξίες της νεότερης Ελλάδας, άφηνε, στον απόηχο των πρώτων πολεμικών σειρήνων του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, την τελευταία του πνοή στο νοσοκομείο Ευαγγελισμός. Ήταν 51 χρόνων. Γεννήθηκε στο 1889 στο Σκόπελο Γέρας Μυτιλήνης, όπου έμαθε και τα πρώτα του γράμματα. Ο θάνατός του, κείνη ακριβώς την οριακή στιγμή, αποκτά ιδιαίτερη συμβολική σημασία, καθώς, ουσιαστικά, σηματοδοτεί τη λήξη του θυελλώδους Μεσοπολέμου- που θύμα του υπήρξε και ο ίδιος- και την απαρχή του χάους που ακολούθησε:

Αλβανικό έπος, Γερμανικά Τάνκς, Κατοχή, Πείνα, Εκτελέσεις, Εμφύλιος Σπαραγμός, μύρια όσα δεινά με πολιτικές και όχι μόνο ανατροπές, σε μιαν ασφυκτική αλληλουχία, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1970, οπότε φάνηκε ν’ ανατέλλει δειλά – δειλά μια καινούργια αποχή.
Μέσα στην δίνη λοιπόν των κοσμογονικών γεγονότων, μιας ολόκληρης τριακονταπενταετίας, το όνομα του Μίλτου Κουντουρά το σκέπασε η σιωπή. Άγνωστος στους μεταπολεμικούς νέους, ξεχασμένος από τους παλαιότερους.
Κι ήταν τότε, Δεκέμβριος του 1974, που ο Γιώργος Βαλέτας, διευθυντής και εκδότης του περιοδικού «Αιολικά Γράμματα», επιτελώντας, λες, το χρέος μιας πνευματικής ανακομιδής, κυκλοφόρησε, ταράζοντας το λιμνάζοντα ύδατα, το 24ο τεύχος του Περιοδικού του με τον τίτλο: Α φ ι έ ρ ω μ α
στον Πρωτοπόρο- Παιδαγωγό- Ποιητή- Μίλτο Κουντουρά
Τρία χρόνια αργότερα, το 1977 ακολούθησε η έκδοση του βιβλίου «Μίλτος Κουντουράς – Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης 1927-1930», των μαθητριών του.

Μια συλλογική εργασία, που βασίστηκε στ’ ακατάλυτα προσωπικά μας βιώματα, καθώς και σε αρχειακά στοιχεία που μας παρείχε η πανάξια σύντροφός του Ολυμπία. Με το βιβλίο αυτό στοχεύσαμε, όχι μόνο ν’ αποτιμήσουμε έναν ελάχιστο φόρο ευγνωμοσύνης και τιμής στο Δάσκαλό μας αλλά, παράλληλα, να ξαναφέρουμε στο φως, στην επικαιρότητα, τον Άνθρωπο, τον Παιδαγωγό και το έργο του, προσφέροντας έτσι την ευκαιρία στον μεταπολεμικό εκπαιδευτικό κόσμο να γνωρίσει μια από τις πιο λαμπρές φυσιογνωμίες της πατρίδας μας, που, ατυχώς, αγνοούσε και για την οποία έπρεπε να είναι περήφανος.

Το 24ο λοιπόν τεύχος των «Αιολικών Γραμμάτων» του Γιώργου Βαλέτα, καθώς και το βιβλίο των μαθητριών του, απετέλεσαν τη θρυαλλίδα, το έναυσμα, όχι μόνο για μια πνευματική αναγέννησή του αλλά, και το σημαντικότερο, για την επίσημη πια καταξίωσή του, τη δικαίωσή του, την αναγνώριση του έργου του και την τοποθέτησή του στο Πάνθεον των μεγάλων Δασκάλων- Παιδαγωγών. Έκτοτε, με σημείο αναφοράς πάντοτε, το έργο και την προσωπικότητά του, υπάρχει πλήθος ποικίλων εκδηλώσεων όπως : Άρθρα στον Ημερήσιο και Περιοδικό Τύπο, Συνέδρια, Διαλέξεις, Εκδόσεις βιβλίων, Μετονομασίες Περιοδικών, Συλλόγων, Σχολείων κ.λπ. Λαμπρό παράδειγμα μετονομασίας σχολείου, το σχολείο αυτό, που διοργάνωσε και όπου πραγματοποιείται η σημερινή εκδήλωση: το 3ο Ενιαίο Λύκειο Νέας Φιλαδέλφειας «Μίλτος Κουντουράς». Έστω προς τιμήν των φωτισμένων εκπαιδευτικών που το διευθύνουν και των παιδιών που φοιτούν σ’ αυτό. Στα πλαίσια των εκδηλώσεων για τον Μίλτο Κουντουρά, θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρω κάποιες αξιόλογες δραστηριότητες, μαθητριών του – ηλικιωμένων πια κυριών -, όπως την έμπνευση ορισμένων να φροντίσουν για την φιλοτέχνηση της προτομής του Μίλτου Κουντουρά και την τοποθέτησή της δίπλα σ’ εκείνην του Αλέξανδρου Δελμούζο, στην πλατειούλα, απέναντι ακριβώς από το κτίριο του παλιού Διδασκαλείου (σήμερα στεγάζεται σ’ αυτό το 36ο δημοτικό σχολείο), που επονομάζεται: «Πλατεία των Παιδαγωγών».

Επίσης την ίδρυση από μιαν άλλη Συντροφιά μαθητριών του, έξι παιδικών σχολικών βιβλιοθηκών σε ισάριθμα σχολεία της ακριτικής περιοχής Κάτω Νευροκοπίου του νομού Δράμας, αφιερωμένων στην μνήμη του Δασκάλου τους. Από το 1979 μέχρι σχεδόν το 1989, μια ολόκληρη δεκαετία, η Συντροφιά αυτή εμπλούτιζε κάθε χρόνο, ανελλιπώς, τις έξι βιβλιοθήκες με δικούς της αποκλειστικά οικονομικούς πόρους.
Ο ενθουσιασμός των κατοίκων κει πάνω, η χαρά των παιδιών των στερημένων τα’ αγαθά των αστικών κέντρων, η συμμετοχή των δασκάλων τους και των Σχολικών Συμβούλων συγκροτούν ένα σημαντικό κεφάλαιο ιδιωτικής πρωτοβουλίας που η λεπτομερώς αναφορά σ’ αυτό δεν είναι της παρούσης. Πλούσιος και ο γραπτός λόγος.

Έχουν εκδοθεί και συνεχίζεται η έκδοση βιβλίων, από τα οποία θ’ αναφέρω δειγματοληπτικά ορισμένα:
1) το δίτομο έργο «Τα Σχολειά κλείστε»- Εκπαιδευτικά Άπαντα-, που επιμελήθηκε και σχολίασε ο Αλέξης Δημαράς και το οποίο, στα πλαίσια του κύκλου «Γράμματα και Τέχνες» βραβεύτηκε το 1988 από την Ακαδημία Αθηνών.
Πρόκειται για την ομότιτλη σειρά 8 μαχητικών άρθρων του Μίλτου Κουντουρά, που δημοσίευσε με το ψευδώνυμο «Ευεργέτουλας» στην εφημερίδα «Καμπάνα» του Στρατή Μυριβήλη το 1923.
2) «Μίλτος Κουντουράς»- ο δάσκαλος της Ρωμιοσύνης» του Π.Δ. Πανταζή.
3) «Μίλτος Κουντουράς – Εκατό χρόνια από τη γέννησή του – του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, στη σειρά: «Παιδεία και Γλώσσα» που διευθύνει ο καθηγητής Χρ. Τσολάκης.
4) Δύο εξαίρετες μελέτες του Αριστείδη Κουτζαμάνη, εκδότη και διευθυντή του Περιοδικού «Παιδαγωγικό Βήμα του Αιγαίου» που περιλαμβάνονται στα βιβλία του «Σύμμικτα» και «Λεσβιακό – Ημερολόγιο 2000».
5) «Μίλτος Κουντουράς»- Ένας οραματιστής Παιδαγωγός και ανιδιοτελής άνθρωπος-, του Πανεπιστημίου Αθηνών. (Μαράσλειο Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης) και άλλα.

Η φιλοσοφία όμως του Μίλτου Κουντουρά, οι οραματισμοί του, το έργο του στο Διδασκαλείο Θηλέων Θεσ/κης, η πολυκύμαντη ζωή του, η ταλαντούχα φύση του, είναι συνεχής πηγή έμπνευσης.

Παρά τα όσα έχουν γραφεί και γράφονται, παρά τα όσα έχουν ειπωθεί και λέγονται, το θέμα «Μίλτος Κουντουράς» παραμένει ανεξάντλητο. Ανήκει, θα ’λεγε κανείς, στο χαρισματικό αστερισμό μιας διαρκούς νεότητας, ενός ζωντανού και ολοένα εξελισσόμενου «γίγνεσθαι» αφού, διασκελίζοντας τις μεγάλες χρονικές περιόδους, διεκδικεί πεισματικά την πρωτοπορία. Είναι πολύ λυπηρό το γεγονός ότι ο Μίλτος Κουντουράς δεν κατόρθωσε, δεν πρόλαβε ν’ αφήσει συγγραφικό έργο.
Εκτός από τα έξη τεύχη του Περιοδικού του «Παιδεία» που εξέδωσε στην Αθήνα μετά την απομάκρυνσή του από το Διδασκαλείο Θηλέων Θεσ/κης και που την έκδοσή του ανέστειλε η δικτατορία του Μεταξά και εκτός από διάφορα άρθρα σ’ εφημερίδες και Περιοδικά, ο Κουντουράς δεν κατόρθωσε να συγγράψει το βιβλίο που προγραμμάτιζε με τον τίτλο «Ιερή Τριετία», ή το «Δράμα του Διδασκαλείου». Τον πρόλαβε ο θάνατος. Η παιδαγωγική Γραμματεία έμεινε ανεπανόρθωτα φτωχότερη. Το ευτύχημα είναι ότι στα συρτάρια του βρέθηκε ολοκληρωμένο το προσχέδιο. Ο σκελετός του βιβλίου, το οποίο, ακόμη και σε μορφή σκαριφήματος, αποτελεί ένα πλήρες παιδαγωγικό βιβλίο. Φιλοδοξώ το βιβλίο τούτο να μοιάσει με τη δρυ, που οι ρίζες της είναι βαθειά χωμένες μέσα στη γη κι οι κορφές της αγκαλιάζουν του ουρανούς γράφει στην εισαγωγή του προσχεδίου του.

Επιστρέφοντας από τη Γερμανία, όπου για τρία χρόνια, με κρατική υποτροφία, μελέτησε και παρακολούθησε κοντά στους πρωτοπόρους Γερμανούς Παιδαγωγούς των αρχών του 20ού αιώνα, τόσο θεωρητικά όσο και στην εφαρμογή τους τα νέα παιδαγωγικά συστήματα, γράφει στις ανέκδοτες σημειώσεις του: Τρία χρόνια στη Γερμανία, ονειρευόμουν, την ωραία επιστροφή μου στην Ελλάδα. Έπλαθα στη φαντασία μου το μελλοντικό σχολείο, καλύτερο απ’ ότι είδα έξω. Κάτι σαν Ιδανική Πολιτεία. Η ελληνική πραγματικότητα, όπως την αντίκρυσε και, κυρίως, μπαίνοντας στο Διδασκαλείο, ήταν ικανή, δυστυχώς, να του κόψει τα φτερά, να τον αποθαρρύνει αθεράπευτα. Όλα άθλια, άσκημα, οίκημα, συστήματα χάλια.. χάλια…. διαβάζουμε στο προσωπικό του ημερολόγιο.

Ο κύβος όμως ερίφθη. Επιστρατεύει τις δυνάμεις του και αποδύεται σ’ έναν πολυμέτωπο, άνισο αγώνα με πανίσχυρους υλικού και ηθικούς αντιπάλους. Όχι πως με κουράζει η κατάσταση αυτή, γράφει σε μιαν επιστολή του στον Δημήτρη Γληνό,

Απεναντίας μάλιστα, σωρεύεται σε βουνό η υποχρέωση και η εσώτερη επιτακτική ανάγκη προς αντίσταση και πόλεμο. Εμείς, οι τριακόσιες μαθήτριές του, παιδιά τότε, που αξιωθήκαμε να ζήσουμε κοντά του κείνη την Ιερή Τριετία, όπως ο ίδιος τη βάφτισε, αισθανόμαστε περήφανες, γιατί όταν ο Δάσκαλός μας βάλλονταν από παντού, από την επίσημη Πολιτεία και από ολόκληρη τη συντηρητική κοινωνία της Θεσ/κης για: Αθεΐα, Αντεθνικότητα, Ανηθικότητα, ακόμη και από τον άμβωνα της εκκλησίας, εμείς, με την πίστη μας στα ιδανικά που μας εμφύσησε, με το νεανικό ενθουσιασμό μας, σταθήκαμε δίπλα του αληθινοί συνεργάτες και συμπολεμιστές του.
Με είπαν αντεθνικό, γραφεί στον Στρατή Μυριβήλη,
Εμένα, που ξόδεψα τη μισή ζωή μου στο στρατό.
Φτου στους Άτιμους. Φτου στην κοινωνία που τους ανέχεται ακόμα.

Παρ’ όλες τις αντιξοότητες ωστόσο, παρά τον κλοιό, που ολοένα και πιο σφιχτά έζωνε το διδασκαλείο, ο διευθυντής μας, αν και, όπως ήταν φυσικό, πληγωμένος και βαθειά πικραμένος, προχώρησε ακλόνητος στο δρόμο που χάραξε, για όσο διάστημα, φυσικά του το επέτρεψαν. Από εμένα, παιδιά μου, να μην περιμένετε συμβουλές σαν εκείνες που σαν έδινε η στοχαστική αστική κοινωνία. Από εμένα θ’ ακούσετε τα λόγια εκείνα που θ’ αναταράξουν και θα δυναμώσουν το αίμα σας, μα που θα γίνουν αιτία – αν ακολουθήσετε το νόημά τους – να σας περιφρονήσει και να σας καταραστεί αυτή η κοινωνία. Όμως είθε να γίνετε ο φόβος και ο τρόμος μιας τέτοιας κοινωνίας. Το Διδασκαλείο Θηλέων Θεσ/κης, παρά την αντίδραση, την άγρια πολεμική, τις συκοφαντίες του σκοταδισμού, έμεινε στα χρονικά της ελληνικής Παιδείας ο Ένας και μοναδικός φωτεινός φάρος.

Το πείραμα πέτυχε. Βασική αρχή του νέου σχολείου ήταν ο σεβασμός της προσωπικότητας του παιδιού. Για την αναδίφηση της προσωπικότητάς του, μιας επίπονης και πολύπλευρης εργασίας, που για τον Δάσκαλό μας όμως ενείχε την μαγεία της αρχαιολογικής σκαπάνης, για την καλλιέργειά της και την αναγωγή της σε αυτεξούσια, υπεύθυνη, δημιουργική μα, προπαντός, ελεύθερη οντότητα, κατέτειναν όλες οι δραματικές προσπάθειες του Μίλτου Κουντουρά. Κάτω από τ’ άγρυπνο μάτι του – κι αυτό όχι μόνο μεταφορικά αλλά και στην κυριολεξία- γιατί ο Διευθυντής μας δούλευε με ρυθμούς υπερανθρώπου: χωρίς ανάπαυση, δίχως ωράρια, με ελάχιστο ύπνο αφού, όχι μόνο οποιαδήποτε ώρα της νύχτας το φως στο γραφείο του ήταν αναμμένο αλλά και το πρωΐ ήταν πάντα ο πρώτος που βρισκόταν στη θέση του. Κάτω λοιπόν απ’ αυτή την πατρική άλλα, συγχρόνως, ιδιαίτερα απαιτητική και άκρως αυστηρή εποπτεία του, το νέο σχολείο, όπως κατόρθωσε να το προσαρμόσει στις τραγικά στερημένες συνθήκες, λειτούργησε υποδειγματικά. Με τιποτένια μέσα – λέει ο ίδιος – δίχως κτίριο, δίχως βιβλία, δίχως υποστήριξη, με πόλεμο, έπλασα το Σχολείο της Ομάδας. Η Ομάδα, ο θεμέλιος λίθος του καινούργιου εκπαιδευτικού συστήματος, που προέκυψε από τη διαίρεση της κάθε τάξης σε ολιγάριθμα σύνολα παιδιών, υπήρξε ο πυρήνας του Σχολείου Εργασίας και δεν άργησε ν’ αναδειχθεί σε σημαντικότατο μορφωτικό φορέα. Ομάδες τάξεων για την προετοιμασία και διδασκαλία όλων ανεξαιρέτως των μαθημάτων, που προέβλεπε το πρόγραμμα του Υπουργείου. Ομάδες διαταξικές για τα γενικά θέματα του σχολείου,

Ομάδες ειδικοτήτων, Ομάδες για τις πάμπολες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, Ομάδες καθαριότητας, κήπου, εκδρομών, Ομάδες για κάθε έκφανση της σχολικής ζωής. Όχι δουλειά – δουλεία – έλεγε ο Κουντουράς – αλλά η εργασία ως μορφωτικό κεφάλαιο στην οργάνωση, στη δράση και στη ζωή του σχολείου.

Με την συστηματική ομαδική δουλειά λοιπόν, το Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης, οδηγήθηκε στις Αυτοδιδασκόμενες τάξεις. Αυτό έγινε μοναχό του – διαβάζουμε στις σημειώσεις του Κουντουρά – και χωρίς να το καταλάβει κανείς. Ήταν φυσική συνέπεια, η σοβαρότητα εργασίας της Ομάδας να οδηγήσει στη σοβαρότητα εργασίας της τάξης, έπειτα της Συγκέντρωσης και γενικά της Κοινότητας. Έτσι, όταν, μετά τα σκάνδαλα, το Υπουργείο μας άφησε επί δύο μήνες χωρίς δασκάλους, το πρόγραμμά μας δεν χάλασε. Εξακολουθούσαν οι τάξεις να εργάζονται χωρίς δασκάλους. Αυτό ήταν το ζενίθ της επιτυχίας μας.

Ομάδα, Τάξη, Κοινότατα, άνοιγαν μεθοδικά και σταθερά το δρόμο προς την Αυτοδιοίκηση, που ήταν ο απώτερος, ο υψηλότερος στόχος του Σχολείου Εργασία, το θαυμαστό επίτευγμα της αυτενέργειας των παιδιών.

Το Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης δεν πρόλαβε, δυστυχώς, να φτάσει στο στάδιο της Αυτοδιοίκησης.
Η τρίχρονη ανοδική πορεία του, ανακόπηκε με την απομάκρυνση του Δασκάλου μας από το χώρο του σχολείου, που ήταν το κυρίως δημιουργικό του πεδίο, με την προαγωγή του σ’ Εκπαιδευτικό Σύμβουλο.

Έτσι, όταν κατέβηκα στην Αθήνα,- λέει ο ίδιος- ήμουν απ’ όλο τον κόσμο ο πιο δυστυχισμένος, αφού είχα χάσει για πάντα τ’ αγαπημένα μου παιδιά, που είχαν γύρω τους συγκεντρώσει και για πάντα κρατήσει την πιο δυνατή αγάπη που έως τότε είχα νιώσει.

Με τα παρακάτω συγκλονιστικά λόγια αποχαιρέτησε ο Μίλτος Κουντουράς τις τελειόφοιτες δασκάλες της χρονιάς 1929-1930:
Εζήτησα να ξυπνήσω ψυχές, ικανές να καθορίσουν μόνες τους αύριο την τύχη τους και όχι νευρόσπαστα που κινούνται σήμερα με τη θέληση του πρώτου τυχαίου δασκάλου τους και αύριο με του άλλου οποιουδήποτε κυρίου τους.

Όπου έβλεπα την ελεύθερη σκέψη τη σεβάστηκα και την αγάπησα, οσοδήποτε τολμηρή και αν ήταν και περιφρόνησα με αγανάχτηση το μυαλό το σκλαβωμένο μέσα στα δεσμά της πρόληψης και της υποκρισίας.
Οι ταπεινοί γύρω μας, μας έριξαν λόγια βδελυρά και μας εμίσησαν – αλίμονο αν δεν μας μισούσαν, αυτό θα σήμαινε πως συγγενεύαμε με την ταπεινή και πρόστυχη ψυχή και ζωή τους.

Γιατί μαθητής μου εμένα δεν είναι κείνος που αγαπά την ήρεμη κι ακίνδυνη ζωή, τη στρωμένη με λουλούδια, αλλά κείνος που μέσα του έχει ξυπνήσει η ανησυχία. Μαθητής μου δεν είναι κείνος που θα μ’ αγαπήσει με μια θηλυκιά και μαλακή αγάπη αλλά κείνος που ακολουθώντας τις αρχές της επικίνδυνης πάλης, θα με φθάσει και θα με ξεπεράσει, αρνούμενος ίσως στο τέλος κι εμένα.

Είναι ηλίου φαεινότερον ότι η προαγωγή του σ’ Εκπαιδευτικό Σύμβουλο ήταν ένα «δήθεν», ένα κακότεχνο πρόσχημα, που δεν έπεισε και δεν πείθει. Γιατί όλοι οι μεγαλόσχημοι αρμόδιοι φορείς, ήταν άριστοι γνώστες ότι ο Παιδαγωγός Μίλτος Κουντουράς, παρά την τεράστια θεωρητική του μόρφωση, δεν ήταν ο άνθρωπος που θα του αρκούσε και θα τον ικανοποιούσε η καρέκλα ενός γραφείου. Γνώριζαν επομένως πάρα πολύ καλά ότι η ζωή του ήταν απόλυτα εξαρτημένη από την επαφή του με το παιδί.
Είχαν πληροφορηθεί και ίσως αποστηθίσει τη σοφή του ρήση: Όποιος δουλεύει για το Παιδί, δουλεύει για την Ανθρωπότητα. Από το Παιδί λοιπόν έπρεπε ν’ απομακρυνθεί όπως και πράγματι απομακρύνθηκε με τρόπο μάλιστα εντελώς θεμιτό φαινομενικά, αφού επρόκειτο για προαγωγή, τουτέστιν για αναγνώριση, για επιβράβευση αλλά, με απολύτως αθέμιτα παρασκηνιακά κίνητρα.

Και είναι αναμφισβήτητο γεγονός, ότι όχι τόσο η σωματική αρρώστια όσο και, κυρίως, η άθλια ψυχολογική του κατάσταση, υπήρξε ο αποφασιστικός παράγοντας που τον οδήγησε τόσο πρόωρα στο θάνατο. Ιδού λοιπόν πόσο δίκαια και ηθικά τεχνάσματα επινοούμε για να σβήνουμε τους Φάρους. Και δεν πρωτοτυπεί κανείς λέγοντας ότι η Μεγαλοσύνη και το Κώνειο αποτελούν παράδοση στον τόπο μας από αρχαιοτάτων χρόνων. Δυστυχώς!

Ωστόσο, ακόμη και για όσο διάστημα παρέμεινε στο Εκπαιδευτικό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο, ο Μίλτος Κουντουράς καινοτόμησε και πάλι προτείνοντας βασικές μεταρρυθμίσεις που, όπως γράφει ο Αριστείδης Κουτζαμάνης: Αν ποτέ αποφασίσουμε σοβαρά και υπεύθυνα να κάνουμε την «Μεταρρύθμιση που δεν έγινε», ας επανεξετάσουμε, χωρίς τα πάθη και τις οξύτητες του παρελθόντος, όσα έκαμε ο Κουντουράς στο Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης και πρότεινε ως Σύμβουλος στο εκπαιδευτικό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο.
Με την κατάργηση της θέσης του στο Εκπαιδευτικό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο, ο Κουντουράς απολύεται και απομακρύνεται οριστικά από το χώρο της Παιδείας. Ο πραγματικός σκοπός της προαγωγής του πέτυχε. Η αυλαία της Ιερής τριετίας έπεσε αμετάκλητα. Κι απομείναμε μεις, οι μαθήτριές του, θεματοφύλακες του πλούτου που μας κληροδότησε ο μεγάλος Δάσκαλος. Σηκώσαμε το πολύτιμο φορτίο, το κάναμε βίωμα μας, πυξίδα μας στους δαιδαλώδεις δρόμους που έμελλε να πορευτούμε, σταθερή οπτική γωνία στη δημόσια και ιδιωτική ζωή μας.

Κλείνουν σήμερα 66 χρόνια από το θάνατό του. Η ψυχή μας με δέος και θαυμασμό ατενίζει το παιδαγωγικό του ανάστημα, τη γενναία καρδιά του, την ποιητική φύση του, τον πολυτάλαντο Άνθρωπο. Στην ελληνική Παιδεία από τότε μέχρι σήμερα, πραγματοποιήθηκαν αναμφισβήτητα αρκετά βήματα, όπως άλλωστε ήταν και φυσικό. Η Ιδανική Πολιτεία όμως, όπως την έπλασε στην δημιουργική φαντασία του ο Μίλτος Κουντουράς και είναι βέβαιο ότι θα την έκαμνε «Πράξη», όπου ο «Δάσκαλος ποιητής και τα βιβλία σαν τα τραγούδια νάναι»…. μένει μέσα στην αχλύ του ονειρικού χώρου.
Ολόθερμη ευχή και προσευχή, η πραγματικότητα κάποτε, κάποια ευλογημένη μέρα, να υπερβεί, να ξεπεράσει το Ό ν ε ι ρ ο.