Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΜΙΛΤΟΥ ΚΟΥΝΤΟΥΡΑ

Απόσπασμα από το βιβλίο:
Ο Παιδαγωγός Μίλτος Κουντουράς, εκδ. Ατραπός, Αθήνα 2005
Ιγνάτιος Καράμηνας
Εκπαιδευτικός Π.Ε, Δρ Διδακτικής ΠΤΔΕ Παν/μίου Αθηνών
Τηλ.-fax: 210-4966214
Κιν.: 6937359678
Web-page: www.teachnet.gr
E-mail : ikara@primedu.uoa.gr

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο
1. Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΜΙΛΤΟΥ ΚΟΥΝΤΟΥΡΑ

Ο Μίλτος Κουντουράς γεννήθηκε στο Σκόπελο Γέρας Λέσβου στις 28 Φεβρουαρίου 1889. Το 1896 γράφεται στο 4/τάξιο Δημοτικό Σχολείο του Σκοπέλου, το 1900 στο «Ελληνικό Σχολείο» Παπάδου Γέρας και το 1903 στο Γυμνάσιο Μυτιλήνης.

Το 1905 γίνεται συνδρομητής στο περιοδικό «Διάπλασις των Παίδων» του Γρηγόρη Ξενόπουλου, ενώ το 1906 ξεκινά συνεργασία με το εν λόγω περιοδικό με το ψευδώνυμο «Ψυχή της Λέσβου» και ανταλλάσσει τα «μικρά μυστικά» με άλλα «Διαπλασόπουλα».

Το 1907 παίρνει απολυτήριο από το Γυμνάσιο Μυτιλήνης και κατόπιν εγγράφεται στη Φαρμακευτική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών για να ικανοποιήσει επιθυμία του πατέρα του, αλλά δυο μήνες αργότερα μεταγράφεται στη Φιλοσοφική Σχολή του ιδίου Πανεπιστημίου.

Το 1909 δημοσιεύει ποιήματά του στο περιοδικό «Ο Νουμάς» του Δ. Ταγκόπουλου με το ψευδώνυμο «Μίλτος Λέσβης» και γράφει την τρίπρακτη τραγωδία «Το Γραφτό» (ανέκδοτη).

Το 1910 σε «Σαββατόβραδο του Νουμά» διαβάζει το δράμα «Ο Άρρωστος». Το Φλεβάρη του ίδιου χρόνου μαζί με το Βασίλη Ρώτα, το Φίλιππο Δραγούμη, τον Ανδρέα Ξυγγόπουλο κ.ά. συμφοιτητές του ιδρύει τη «Φοιτητική Συντροφιά», ενώ τους επόμενους μήνες εκδίδει το «Δελτίο 1» (Μάρτιος), το «Δελτίο 2» (Απρίλιος) της «Φοιτητικής Συντροφιάς» και το Μάιο του ίδιου χρόνου δημοσιεύει την «Προκήρυξή» της. Επιπλέον, γίνεται μέλος του «Εκπαιδευτικού Ομίλου» που ιδρύεται τον ίδιο χρόνο.

Το Φεβρουάριο του 1911 πρωταγωνιστεί στη σύνταξη και δημοσιοποίηση της «Διαμαρτυρίας» της «Φοιτητικής Συντροφιάς» με αφορμή το γλωσσικό ζήτημα και δημοσιεύει στο περιοδικό «Ο Νουμάς» το δράμα «Ο Άρρωστος».
Το 1912 διαβάζει σε ένα «Σαββατόβραδο του Νουμά» και κατόπιν δημοσιεύει στο ίδιο περιοδικό το δράμα «Το Μπαλσαμωμένο Αγόρι», δημιούργημα εμπνευσμένο από τον πρόωρο θάνατο (11 ½ μηνών) ενός αγοριού της αδελφής του Ευαγγελινής. Ακόμα, μεταφράζει στη δημοτική το μυθικό δράμα «Helga» του Gerhart Hauptmann [(1862-1946) – Βραβείο Νόμπελ 1912] και ξεκινά συνεργασία με το περιοδικό «Χαραυγή» της Μυτιλήνης. Τέλος, κατατάσσεται εθελοντής στη «Λεσβιακή Φάλαγγα» για την απελευθέρωση της Λέσβου.

Το Γενάρη του 1913 μεταφράζει και παρουσιάζει στο κοινό της Γέρας Λέσβου το δράμα του Σοφοκλή «Οιδίπους Τύραννος» και το Μάρτη του ίδιου χρόνου γράφει το δράμα «Στάβρος Τραντάλης» (ανέκδοτο).

Το 1914 με αφορμή τη «Ροδόπη» του Ν. Ποριώτη δημοσιεύει το μελέτημα «Για τη σημερινή Τραγωδία» στο περιοδικό «Χαραυγή» της Μυτιλήνης, ενώ στρατεύεται από το Μάρτιο μέχρι το Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου.

Το Μάιο του 1915 παίρνει το πτυχίο Φιλολογίας και στις 3 Σεπτεμβρίου διορίζεται Ελληνοδιδάσκαλος στο Ελληνικό Σχολείο Βολισσού της Χίου. Μετά από 10 ημέρες στις 13 Σεπτεμβρίου στρατεύεται και πάλι λόγω της πολιτική ρευστότητας που επικρατούσε την εποχή εκείνη.

Στις 20 Ιουλίου του 1916 αποστρατεύεται και επανέρχεται στη θέση του στο Ελληνικό Σχολείο Βολισσού της Χίου. Στις 8 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους διορίζεται καθηγητής στην Εμπορική Σχολή της Χίου.

Από την 1η Ιανουαρίου 1917 στρατεύεται ως ανθυπολοχαγός πεζικού, ενώ την ίδια περίοδο ο Δημήτρης Γληνός υπηρετεί ως γενικός Γραμματέας στο Υπουργείο Παιδείας και οι Αλέξανδρος Δελμούζος και Μανόλης Τριανταφυλλίδης ως Ανώτεροι Επόπτες Δημοτικής Εκπαίδευσης.
Το 1918 υπηρετεί τη στρατιωτική του θητεία στη Χίο και τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου γίνεται ιδρυτικό μέλος του Φιλοτεχνικού Ομίλου και σύμβουλος στο πρώτο του Διοικητικό Συμβούλιο.

Αποστρατεύεται στις 14 Οκτωβρίου 1919 και επανέρχεται στη θέση του στην Εμπορική Σχολή της Χίου.
Στις 8 Μαρτίου 1920 μιλά στο Φιλοτεχνικό Όμιλο Χίου με θέμα «Ο ποιητής Γρυπάρης» και υποβάλλει αίτηση στο Υπουργείο Παιδείας για μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό, η οποία απορρίπτεται για τυπικούς λόγους. Επίσης, τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου παίρνει μέρος στο Συνέδριο Δημοδιδασκάλων Χίου, όπου εκδίδεται ψήφισμα για τη δημοτική γλώσσα.

Το Γενάρη του 1921 δημοσιεύεται η «Εισήγησις επί της Εκθέσεως των ζωγραφικών και γλυπτικών έργων του κ. Ιωάννη Δεσποτόπουλου» στη δημοτική γλώσσα (Χίος) και από τις 26 Μαρτίου στρατεύεται ως υπολοχαγός πεζικού.

Το 1922 είναι στρατευμένος στο Μικρασιατικό Μέτωπο, όπου «…πίνει ως το τέλος το πικρό ποτήρι της συμφοράς. Η ευαίσθητη ψυχή του πληγώνεται βαθιά…» . Την 1η Οκτωβρίου μετά την Μικρασιατική Καταστροφή αποστρατεύεται και επιστρέφει στη Χίο.

Στις 12 Φεβρουαρίου του 1923 διορίζεται στο Γυμνάσιο Μυτιλήνης. Από 24 Απριλίου μέχρι 3 Ιουλίου του ίδιου χρόνου και σε δέκα συνέχειες δημοσιεύει στη λεσβιακή εφημερίδα «Καμπάνα» του Στρατή Μυριβήλη το άρθρο με την επαναστατική κραυγή «Κλείστε τα σχολεία» με το ψευδώνυμο «Ευεργετούλας». Από τις 31 Ιουλίου του ίδιου χρόνου είναι σε εκπαιδευτική άδεια δύο ετών με κρατική υποτροφία για μεταπτυχιακές σπουδές στη Γερμανία. Από το Σεπτέμβριο βρίσκεται στο Μόναχο και παρακολουθεί στο Πανεπιστήμιο της πόλης αυτής μαθήματα των Erich Becher (ψυχολογία), Aloys Fischer (διδακτική), Georg Kerchensteiner (θεωρία και οργάνωση της αγωγής) κ.ά. Την ίδια χρονιά ο Α. Δελμούζος υπηρετεί ως διευθυντής στο Μαράσλειο Διδασκαλείο.

Το 1924 συνεχίζει την παρακολούθηση μαθημάτων στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, όπου το α΄ εξάμηνο του 1924-25 παρακολουθεί Kerchensteiner και Fischer και τα μαθήματα των Becher και Richard Pauli στο Ψυχολογικό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου. Επιπλέον, πραγματοποιεί επισκέψεις σε πειραματικά και επαγγελματικά σχολεία καθώς και σε «Σχολεία Εργασίας». Τέλος, παρακολουθεί τις εργασίες του Πρώτου Παιδαγωγικού Συνεδρίου στο Μόναχο. Την ίδια χρονιά Ε. Παπανούτσος βρίσκεται για σπουδές στο Wickersdorf.

Από το Φεβρουάριο του 1925 βρίσκεται στο Βερολίνο όπου παρακολουθεί στο Πανεπιστήμιο της πόλης τον Max Dessoir (φιλοσοφία) και κυρίως τον Eduard Spranger (ψυχολογία), ενώ παράλληλα πραγματοποιεί επισκέψεις σε σχολεία της Δρέσδης (όπως το Hellerau) και του Βερολίνου (όπως το Sharfenberg). Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς μένει ένα μήνα στο Wickersdorf (Ελεύθερη Σχολική Κοινότητα), δέκα μέρες στο Bieberstein (Εξοχικό Παιδαγωγείο) και είκοσι μέρες στο Haubinda (Εξοχικό Παιδαγωγείο). Επιπλέον, παρακολουθεί τις εργασίες του Συνεδρίου της Ένωσης των Γερμανικών Εξοχικών Παιδαγωγείων (DLEH) και του Συνεδρίου για το Γυμνάσιο που οργάνωσε το Κεντρικό Ινστιτούτο Αγωγής και Διδασκαλίας.

Το 1926 συνεχίζει τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και παρακολουθεί τον Wolfrang Kohler, που διδάσκει ψυχολογία, και τον Hans Rupp, που διδάσκει πρακτική παιδαγωγική και ψυχοτεχνική. Επισκέπτεται σχολεία που εφαρμόζουν τις αρχές του Frobel, της Montessori, του Pestalozzi, καθώς και τα σχολεία των Berthold Otto, Adolf Jensen και Fritz Karsen. Ακόμα, παρακολουθεί για μια εβδομάδα τον William Stern στο Ψυχολογικό Ινστιτούτο του Αμβούργου.

Επιστρέφει στην Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου και στις 30 Σεπτεμβρίου διορίζεται αρχικά διευθυντής στο Διδασκαλείο Θηλέων Σερρών (ΔΘΣ) και στη συνέχεια στις 13 Δεκεμβρίου διευθυντής στο Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης (ΔΘΘ). Την ίδια χρονιά προσβάλλεται από τύφο και παίρνει αναρρωτική άδεια. Τέλος, το Γενάρη του ίδιου έτους απολύονται ο Α. Δελμούζος από το Μαράσλειο Διδασκαλείο και ο Δ. Γληνός από την Παιδαγωγική Ακαδημία.

Μέχρι τις 15 Μαΐου του 1927 βρίσκεται σε αναρρωτική άδεια και στις 30 Μαΐου αναλαμβάνει της διεύθυνση του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης (ΔΘΘ). Το Δεκέμβριο του ίδιου έτους δίνει διάλεξη με θέμα: «Η ποίηση ένα λουλούδι της ζωής», με αφορμή την επίσκεψη του ποιητή Κωστή Παλαμά στη Θεσσαλονίκη, όπου τον δεξιώνονται οι «Λειτουργοί της Μέσης και Στοιχειώδους Εκπαίδευσης». Το Μάιο της ίδιας χρονιάς έχουμε τη διάσπαση του Εκπαιδευτικού Ομίλου και της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας.

Από τις 13 μέχρι τις 16 Φλεβάρη του 1928 δημοσιεύει σε συνέχειες στην εφημερίδα «Μακεδονία» το άρθρο «Το εκπαιδευτικό ζήτημα», ενώ μεταξύ Απριλίου και Νοεμβρίου ξεσπούν τα «Διδασκαλειακά» με αφορμή το έργο του στο ΔΘΘ. Το Δεκέμβριο του 1928 δημοσιεύει το άρθρο «Κύμα της αγραμματοσύνης» σε απάντηση έρευνας με το ίδιο θέμα στην εφημερίδα «Εφημερίς των Βαλκανίων», 11 Δεκέμβρη 1928.

Το Σεπτέμβριο του 1929 δίνει διάλεξη στη Μυτιλήνη με θέμα: «Οι βασικές αρχές, η μέθοδος εργασίας και η ζωή του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης» και στις 6 Οκτωβρίου του ίδιου έτους δημοσιεύει στην εφημερίδα «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης το άρθρο «Ψυχάρης και Επιστήμη». Την ίδια χρονιά έχουμε τη διάλυση του Εκπαιδευτικού Ομίλου και της Φοιτητικής Συντροφιάς.

Στις 28 Μαΐου 1930 με το νόμο 4653 διορίζεται στο νεοϊδρυθέν Εκπαιδευτικό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο (ΕΓΣ), στο οποίο Πρόεδρος είναι ο Δ. Λάμψας και μέλη ο Μίλτος Κουντουράς, η Μ. Αμαριώτου, ο Παν. Παιδούσης και ο Δ. Σουγλέρης. Ακόμα, συμμετέχει στα τρία μεγάλα εκπαιδευτικά συνέδρια της Αθήνας: Στο Συνέδριο Επιθεωρητών Δημοτικής Εκπαίδευσης (1-7 Σεπτεμβρίου), στο Συνέδριο Διευθυντών και Υποδιευθυντών Διδασκαλείων Δημοτικής Εκπαίδευσης και Νηπιαγωγών (8-13 Σεπτεμβρίου) και στο Συνέδριο Επιθεωρητών Μέσης Εκπαίδευσης (15-20 Σεπτεμβρίου). Επιπλέον, στις 23 Νοεμβρίου του ίδιου έτους δημοσιεύει στο «Διδασκαλικόν Βήμα» το άρθρο «Σχολικό Κτίριο».

Το 1931 συνεχίζεται η θητεία του στο Εκπαιδευτικό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο (ΕΓΣ), ενώ παράλληλα συμμετέχει στο Ανώτατο Εκπαιδευτικό Συμβούλιο (ΑΕΣ). Στις 30 Ιανουαρίου δημοσιεύει στην εφημερίδα «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης το άρθρο «Η διαμαρτυρία ενός ανθρώπου- η αγανάκτηση ενός παιδαγωγού» με αποτέλεσμα να κληθεί στις 13 Φεβρουάριου σε απολογία από το Υπουργείο Παιδείας, επειδή «εδημοσιογράφησεν άνευ αδείας του Υπουργείου» και τιμωρείται την 21η Απριλίου από τον Υπουργό Παιδείας Γ. Παπανδρέου με «ποινήν επιπλήξεως».

Τον Ιούνιο του 1931 περνά τις νεωτεριστικές του απόψεις με τη συμμετοχή του στη σύνταξη του Νόμου 5045 «Περί διδακτικών βιβλίων», ενώ το Σεπτέμβριο δίνει συνέντευξη στην εφημερίδα «Δημοκράτης» της Μυτιλήνης για το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Γ. Παπανδρέου και το Νοέμβριο του ίδιου χρόνου συμμετέχει καθοριστικά στην επιτροπή που κατάρτισε το «Πρόγραμμα Γυμνασίου». Τέλος, την ίδια χρονιά ο Ε. Παπανούτσος αναλαμβάνει διευθυντής στο νεοϊδρυθέν Διδασκαλείο Μυτιλήνης, όπου η γνώμη του Μ. Κουντουρά στον Υπουργό Παιδείας Γ. Παπανδρέου έπαιξε καθοριστικό ρόλο.

Το 1932 εξακολουθεί να υπηρετεί στο ΕΓΣ και συμμετέχει στις διαδικασίες επιλογής των σχολικών βιβλίων, όπου όπως αναφέρει ο ίδιος, «…εις 7 μήνας-210 ημέρας-360 βιβλία…».

Στις 24 Μαρτίου του 1933 απολύεται από το ΕΓΣ (διάταγμα 12 Γενάρη) μετά τη συγχώνευση των Εκπαιδευτικών Συμβουλίων, «λόγω καταργήσεως θέσεως». Τον Απρίλιο του ίδιου χρόνου δημοσιεύει στο περιοδικό «Ιδέα» (Διευθυντής ο Σ. Μελάς) και στα τεύχη 4 & 5 άρθρο με θέμα: «Η θέση του δημοτικισμού στη σημερινή εκπαίδευση». Στις 29 Απριλίου προσφεύγει στο Συμβούλιο Επικρατείας για ακύρωση της απόλυσής του με πληρεξούσιο δικηγόρο τον Θ. Τσάτσο, αλλά η αίτησή του απορρίπτεται στις 16 Οκτωβρίου.

Με το διάταγμα της 16ης Φεβρουαρίου του 1934 που δημοσιεύτηκε στη εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 12 Απριλίου απολύεται οριστικά «ως υστερών ως προς τα ουσιαστικά προσόντα των λοιπών συναδέλφων του». Τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου προσφεύγει στο Συμβούλιο Επικρατείας για συνταξιοδοτικά θέματα και δικαιώνεται.

Το 1935 ιδιωτεύει, προετοιμάζοντας την έκδοση του περιοδικού του «Παιδεία».

Το 1936 εκδίδει το περιοδικό «Παιδεία». Εκδόθηκαν 6 τεύχη από τον Ιανουάριο μέχρι τον Ιούνιο του ίδιου έτους και κατόπιν αναστέλλεται η έκδοση εξαιτίας της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου του Μεταξά.

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1937 παντρεύεται στη Ζαγορά του Πηλίου την Ολυμπία Δημούλα, μαθήτριά του στο Διδασκαλείο Θηλέων Θεσσαλονίκης με κουμπάρο τον Αλέξανδρο Δελμούζο.

Το 1938 γεννιέται ο μονάκριβος γιος του Λίνος , ενώ ο ίδιος ιδιωτεύει.

Τον Ιούλιο του 1939 ενώ ιδιωτεύει μεταφράζει το έργο του «Πλουτάρχου, Περί Παίδων Αγωγής». Στις 14 Μαΐου του ίδιου χρόνου βαφτίζεται ο γιος του Λίνος από το Α. Δελμούζο.

Στις 13 Απριλίου 1940 πεθαίνει στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» της Αθήνας μετά από εγχείριση στομάχου. Μετά το θάνατό του εκδίδεται από τον εκδοτικό οίκο Ι & Π. Ζαχαρόπουλου το έργο του «Πλουτάρχου, Περί Παίδων Αγωγής». Στη θέση του Προλόγου αναδημοσιεύεται η νεκρολογία από τον Α. Δελμούζο στο περιοδικό «Νέα Εστία».