Γεραγώτικος ο “Γεραγώτικος Συρτός”;


Ο "Γεραγώτικος" μεταγραφή του Νίκου Ζωγράφου όπως το έμαθε από τον Γρηγόρη Κωνσταντέλια

Ανάλυση της πατρότητας ενός από των πιο περιζήτητων χορευτικών σκοπών ολόκληρης της Λέσβου του περίφημου “Γεραγώτικου Συρτού”. 

Όταν είχα πάρει μια συνέντευξη από τον Κονδύλη Κωνσταντέλια μου είπε ότι “ο πατέρας μου Γρηγόρης έγραψε το συρτό όταν γεννήθηκα την εποχή που μέναμε στις Απιδιάς το Λάκκο, στο Πέραμα το 1924”. Αυτή η πληροφορία από μόνη της όμως δεν μπορεί να τεκμηριώσει τίποτα, οπότε και δεν το προέβαλα ως κάτι που μπορεί να αποδείξει ότι πράγματι είναι έτσι. Από την απομαγνητοφώνηση της συνέντευξης που έκανα στον Στρατή Βαμβουκλή μου ανέφερε το ίδιο. Πήρα τηλέφωνο και τον γηραιότερο Νίκο Ζωγράφο που γνωρίζει πολύ καλά μουσική και απλά μου επιβεβαίωσε το ίδιο. Και οι δυό τους είχαν παίξει με τον Γρηγόρη Κωνσταντέλια. Από μια συζήτηση που είχα με τον εδώ στην Αθήνα μουσικοδιδάσκαλο του σαντουριού, γνώστη πολύ καλά της Λεσβιακής μουσικής Δημήτρη Κοφτερό μου είπε πως ο “Γεραγώτικος Συρτός” είναι ένα κομμάτι, αρκετά δουλεμένο και μάλλον δεν ήταν ο Κωνσταντέλιας που έγραψε ένα τέτοιο κομμάτι. Αναλύοντάς το μουσικώς, πράγματι διαπίστωσα ότι οι πάρτες του κομματιού είναι εξαιρετικές και πολύ καλά δομημένες. Έβαλα μερικά ερωτήματα τα οποία οδηγούν σε κάποια συμπεράσματα:
α) Ο Γρηγόρης Κωνσταντέλιας ήταν ικανός να συνθέσει ένα τόσο εξαιρετικό κομμάτι;
β) Μπορεί να είναι δουλειά μόνο ενός ανθρώπου;
γ) Ο τίτλος του κομματιού τι μπορεί να προδίδει;
δ) Έχει καταβολές τούρκικες ή μικρασιάτικες; 

Το α’ ερώτημα. Ο Γρηγόρης Κωνσταντέλιας προερχόταν από το Δεκελί της Μ.Ασίας και από οικογένεια με μουσικές καταβολές. Ο πατέρας του ήταν μουσικός που έπαιζε κλαρίνο. Ο ίδιος ήταν ένας από τους μουσικούς που έπαιξαν στην «Μπάντα του Αρχιπελάγους» το 1914-18 του Μυτιληνιού αρχιμουσικού, λοχαγού Αλέκου Ταχτατζή και ως εκ τούτου δεν χωράει καμία αμφιβολία ότι ήταν πολύ καλά μουσικώς καταρτισμένος. Στη Γέρα όταν ήρθε εξασκούσε και το επάγγελμα του μουσικοδιδάσκαλου. Έπαιζε πνευστά όργανα και ως μουσικός στη Γέρα έπαιζε σαντούρι, βιολί και ντραμς. 

Το β’ ερώτημα. Ως γνωστόν τα παραδοσιακά τραγούδια δέχονταν προσθήκες, βελτιώσεις, αλλαγές, έτσι και ο σκοπός αυτός το πιο πιθανό να πέρασε από χέρια επιδέξιων που πρόσθεσαν ή βελτίωσαν τις πάρτες. Η εκτέλεση του “Γεραγώτικου” από τον Νίκο Καλαϊντζή (γνωστό ως Μπινταγιάλα) με βιολί τον Τάσο Κουλούρι, από τη κασέτα «Τα Μυτιληνιά Νο1» του Συλλόγου Μανταμαδιωτών Λέσβου, «Ο Ταξιάρχης», το 1979, φαίνεται να είναι η πιο εξελιγμένη και ολοκληρωμένη πάρτη (σήμερα κυκλοφορεί ως Παραδοσιακά Μυτιλήνης Νο1 με τον Μπινταγιάλα). 

Το γ’ ερώτημα. Σε διάφορους δίσκους ή CD αναφέρεται στους περισσότερους ως “Γεραγώτικος Συρτός” αλλά και “Μανταμαδιώτικος”. Ονομασίες που δίνονται είτε είναι αρεστοί, είτε αν οι σκοποί προέρχονται από τον ομώνυμο τόπο. 

Το δ’ ερώτημα. Πολλά μουσικά κομμάτια της Λέσβου δείχνουν ότι έχουν Τούρκικη προέλευση μόνο και μόνο από το τίτλο του κομματιού. «Τα Ξύλα» προπολεμικά ήταν γνωστά ως «Κιούρτικος» συρτός. Ο Χορός των Αλόγων «Ατ Χαβασί» που δηλώνει ό,τι και ο Ελληνικός τίτλος. Πράγμα που αυτό δεν συμβαίνει εδώ, όπως και σε αντίστοιχα π.χ. Μεσοτοπίτικος καρσιλαμάς.
Από τα παραπάνω δυό τινά πιθανών να συμβαίνουν: Είτε ο Γρηγόρης Κωνσταντέλιας το έφερε από την Μ.Ασία, ή ότι όπως αναφέρουν όσοι τον γνώρισαν ότι πράγματι το έχει συνθέσει.

Παναγιώτης Αγιακάτσικας