Οι παλιοί μας μουσικοί-Νίκος Ζωγράφος
Απαρτία της παλιοκηπιανής ορχήστρας φυσερών σε ανάπαυλα. Από αριστερά: Προκόπης Λινάρδος Τρομπόνι, Κονδύλης Κωνσταντέλλιας, Σαντούρι, Κώστας Τσώλος Τρόμπα, Κώστας Κωνσταντέλλιας Βιολί, Νίκος Ζωγράφος Ευφώνιο (ή μπάσο), Ερμόλαος Ζωγράφος Κλαρίνο. Πίσω λεζάντα: “Ίπιος τη 8/7/1950”. Όταν είχα επισκεφθεί πέρσι τον Αύγουστο το Γιάννη Παναγή μου συνέστησε “να πας να βρεις και το φίλο μου το μεγάλο καλαμπουρτζή το Νίκο το Ζωγράφο στη ’βρειακή”… Πράγματι εκεί ήταν… από τη κουβέντα που κάναμε, (ακόμη δεν προλάβαμε να γνωριστούμε) πολλές φορές “τσλιχτήκαμι στα γέλια”. Nομίζω είναι ένας από τους πλέον αξιαγάπητους του Παλαιοκήπου... Ο Νίκος ο Ζωγράφος 84 ετών, πλέον είναι ο μοναδικός εν ζωή μουσικός της γενιάς των φυσερών (πνευστών ή χάλκινων) που έχει παίξει και προπολεμικά. Ξεκίνησε με το ευφώνιο (μπάσο) και λόγω της μειωμένης ζήτησης των φυσερών και του εκμοντερισμού της εποχής εκείνης άλλαξε σε ακορντεόν. Γνώστης της μουσικής, μαζί με τον αδερφό του Ερμόλαο (γνωστός σαν ’ρολογάς) που έπαιζε κλαρίνο είχανε το σπουδαίο Παλαιοκηπιανό συγκρότημα φυσερών το οποίο συμμετείχαν οι συγχωριανοί τους: Προκόπης Λινάρδος τρομπόνι, Ευστράτιος Κουτσαφτής τρομπόνι, ο γαμπρός τους Κώστας Τσώλος τρόμπα και ο Παναγιώτης Κουρκουλής σαντούρι. Ανάλογα και με τις περιστάσεις, το σχήμα πλαισιωνόταν από μουσικούς και από τα άλλα χωριά όπως ο Κοδύλλ’ς ο Κωνσταντέλλιας σαντούρι, ο αδερφός του Κώστας βιολί, ο Μαντής ο Νίκος κιθάρα. Ο Νίκος Ζωγράφος έπαιξε σε πολλά αλλά σχήματα και εκτός Γέρας, αλλά απ’ ότι δείχνουν και αρκετές φωτογραφίες που μου έδειξε ένα άλλο σταθερό σχήμα αργότερα ήταν αυτό μαζί με τους Γιώργο Μπατζάκα, μπουζόυκι, Γιάννη Αρβανικάτη (ή Αγγελόπουλο, μπουζούκι-κιθάρα, Μιχάλη Βερβέρη (ή Τουρκογιάννη) βιολί, Κώστα Κωνσταντέλλια βιολί, Κοδύλλ’ Κωνσταντέλλια ντραμς. Η συζήτηση που ακολουθεί έγινε τον Αύγουστο του 2002 στο περιβόλι του στην Ευρειακή… Κυρ’ Νίκο θα μας πεις τη δικιά σου ιστορία, από πού καταγόσαστε, ποιες είναι οι μουσικές σας ρίζες, από ποιους εμπνευστήκατε και με ποιους παίξατε μαζί. Λοιπόν…γεννήθηκα το 1919 και μεγάλωσα στο Παλαιόκηπο. Πήγα σχολείο 5 χρονών και τελείωσα το δημοτικό 11. Ο πατέρας μου, μου πρότεινε να πάω σε ένα σιδεράδικο το οποίο με γύρεψε “στείλε τουν μ’κρόν έτσινας να μι βαστά να μι βοηθά…μπορούσαμε να πούμε τσι όχ’;” “Τότες τριάντα χρουνών καθούμασταν σούζα!”. Τελικά πήγα εκεί, έμαθα τ’δουλειά αλλά δεν μου άρεσε, πετάλωνε τότες ήταν και πεταλωτής, έφτιαχνε κασμάδες. Έφυγα 14 χρονών και πήγα τσαγκάρ’ς σε ένα μάστορα…αλλά τι συνέβη τότις…ο αδερφός μου (Ερμόλαος) ήρθε τότε, ήταν στη στρατιωτική ορχήστρα στη Καβάλα, του κλαρίνου που βλέπ’ς θέλαν να τον κρατήσουν, δεν ήθελε και έφυγε. Είχαμε τότες ένα μαγαζάκ’ και είχαν μαζευτεί 5-6 φίλ’ ιτ κι τσ’ έδειχνε μαντολίνο. Λοιπόν καθόμουν και ’γω μικρός και κοίταζα…λέγου θα μι δειξ’ τσι μένα…λέγ’ δε μπορώ είσι μ’κρός άσι να πειράσουν δυο-τρία χρόνια τσ’ύστερα…λέγου στου πατέρα μ’ έτσ’ κι έστ’ θέλου αμ’ δείξ τσι μένα. Κάθε μάθημα, το μάθαινα απ’έξω σε ένα μήνα ήξερα να διαβάζω μουσική. Ήμουνα ένα φαινόμενο στη μουσική…του είπαν όλ’ οι μουσικάντις τ’ς Μυτιλήν’ς. Σε τρεις μήνες με έβαλε να παίζω εμφώνιο γιατί με χρειαζόνταν στο συγκρότημά του. Είχε τρομπόν’, είχε κλαρίνου και ήθελε είδους ακοπανιαμέντου με το μπάσο. Μου αγόρασε ένα εμφώνιο από την Αθήνα και μου έδειξε ΦΑ κλειδί και έτσι ξεκίνησε το συγκρότημα. Τέλος πάντων πήγαμε να παίξουμε στο Πανηγύρι Τσ’ Παναγιάς στ’ Αγιάσο και το πρωί μαζευτήκαν γ΄Αγιασώτις, μι διπλαρώσαν –τι θέλουν τούτ’- που έμαθες, ποιος σε έμαθε… Άλλα όργανα εκτός από το ευφώνιο γνωρίζατε; Ξέρω τρουμπόν’ ξέρω τρόμπα, ακορντεόν, λίγο βιολί έπαιζα. Άμα γνωρίζεις μουσική όλα μπορείς να τα μάθεις με μία «μέθοδο». Με το «αφτί» δεν μπορείς να βρεις μια αρμονία, μια συγχορδία, μία ελαττωμένη, θέλει νότες. Το Παλαιοκηπιανό συγκρότημα με ποιους ξεκίνησε; Ήταν ο αδερφός μου, ο Προκόπ’ς ο Λινάρδος τρουμπόν’ ο Τσώλος όλοι της στρατιωτικιάς σχολής, ήταν το Παναγιώτ’ς ο Κουρκουλής, σαντούρ’, βιολί ο Κώστας ο Κωσταντέλλιας και πότε ο πατέρας του Γρηγόρης. Πότε άρχισε αυτή η κομπανία; Άρχισε το ’35 όταν μπήκα εγώ μέχρι το ’52. Μετά ο κόσμος δεν άρεσε στα φυσερά πια; Βγήκαν τα καινούρια τα όργανα…ήταν τ’ς φυλακής… μετά τα βγάλαν στο φανερό Εν τω μεταξύ βρέθηκε κάποιος που τα έβαλε και στα σαλόνια …ήταν ο Χιώτης. Χάλασε το συγκρότημα…εγώ τώρα ήθελα να πάρω ένα σαξόφωνο… Γιατί σαξόφωνο; Γιατί δεν περνούσαν τα όργανά μας, δεν μας έπαιρνε ο κόσμος να δουλέψουμε. Αρχίσαν, βιολιά, μπουζούκια, σαντούρια, κιθάρες, απ’ ανάγκη παίρναν και μια τρόμπα κανένα κλαρίνο. Είπα θα πάρω ένα σαξόφωνο άρεσε στο κόσμο, μια που είναι και φυσερό θα το μάθω γρήγουρα. Έκανα παραγγελία σε κάποιο φίλο στη Καβάλα μουσικό να μη στείλ’ ένα σαξόφωνο, του βρήκε, πόσα κάν’ έτσι-αλλιώς και πριν να στείλω τα λεφτά αποδέχουμε κάποιον μουσικό Κώστα από το Σκόπελο… να κάνουμε συγκρότημα…έχω παραγγείλει ένα καινούργιο όργανο του είπα και αυτός μου λέει να πάρεις “ακόρτεον”. Θα πάω να του πάρου αφού θέλετε ακόρντεον, α του αφήσου του άλλου. Πήγα πραγματικά στη Μυτιλήνη και του πήρα… γώ δεν ήξερα καθόλου να παίξω αυτό το όργανο από την μια ΣΟΛ κλειδί και από την άλλη ΦΑ. Ήρταν αυτοί λέν “θα παίξουμε”. Μπας είστε τρελοί λέγω… ‘γω είμαι παλαιός μουσικός δε γίνουμαι ριζίλ’, λέγ’ θα παίξουμε …τσι που θα παίξουμε αύριο; Στ’ Πατουμέν’. Καλά λέω που θα πιάσω το ΡΕ ματζόρε δεν ήξερα…(γελάει) έ θα πιάνς’ έφτου πέρα τσι βλέπουμε. Κάτσα τσι γω πας του πάλκου τσι έκανα πους έπαιζα. Μαζευτήκαν από κάτου οι μουσικάντες γελούσαν – “λέγου άμα κατέβου κάτου θα μπατσιάσου κανένα, αφού το ξέρετε ότι χτες του πήρα…τι θέλετε να κάνου ρε” (σε αυτό το σημείο έχουμε σκάσει και οι δυό από τα γέλια!!!)  Από αριστερά: Κώστας Τσώλος Τρόμπα, Νίκος Ζωγράφος, Ακορντεόν, Νίκος Μαντής, Κιθάρα. Ερμόλαος Ζωγράφος, Κλαρίνο, Στράτος Κουτσαφτής, Τρομπόνι. Πίσω λεζάντα: Γάμος Ερμόλας Πολυχρόνης “Καβουρής” Παλαιόκηπος 15/11/58. Πως τα έβγαλες πέρα; Καμιά φορά σταμάτησα να παίζω μαζί τους και λέγω θα μελετήσω. Πάω λοιπόν στ’ Μυτιλήνη, βρίσκω δάσκαλο πιανίστα αγόρασα και μια μέθοδο για ακορντεόν και με ρώτησε αν ξέρω μουσική…αφού είδε τι ξέρω μου λέει “πάρε την μέθοδο στου σπίτ’ς γιατί συ ξέρ’ς ποιο πολλά από μένα”. Κάθισα και μελέτησα …και αφού έστρωσα λίγου έπαιξα μαζί με κάτι Λουτραγώτες 4 χρόνια. Έπαιζα και αρκετές φορές τρομπόν, μας είχε δείξει ο Γεωργαλάς ο Στέλιος (Βούρδουλας) που έπαιζε πολύ καλά και διάβαζε μουσική, είχε δείξ’ στου Προκόπ’ και στον αδερφό μ’. Πήγα με τους Γιαννακουδάκηδες (τραγουδιστές μυτιληνιοί που ξέραν και άλλα όργανα) 4 χρόνια, από εκεί πήγα στου Δουβαλέτα (Μυτιληνιός μπουζουξής), 4-5 χρόνια μι του Αηδόν (Γιώργιο Ανδρέου), με Αγιασώτες έπαιξα κανέ χρόνο αλλά μ’ έπεφτε άβολα και σταμάτησα. Έπαιζα 15 χρόνια και με ένα Βρισαγώτικο συγκρότημα, παίζαμε στα Βατερά, μετά αρρώστησα ήμουν 72 χρονών και σταμάτησα και από εκεί. Το Σπάρταλη τον είχες γνωρίσεις… Βέβαια…πέθανε πέρσι…αλλά πρόλαβα τσι πήγα τσι τουν είδα. Έπαιζε ωραίο ακορντεόν. Έπαιξα και με το Στράτο (Αράμπογλου) του έδειξα λίγη μουσική. Είχατε άλλους μουσικούς στην οικογένειά σας; Όλοι οι μουσικοί που πέρασαν από εδώ ήταν πρόσφυγες. Μουσικός ήταν και ο θείος μου (Ευάγγελος Σωτηρίου), τσ’μάνας μου ο πατέρας και ο αδερφός, έπαιζε βιολί και τραγουδούσε ωραία. Μάλλον του σόι μας ήταν λίγο-πουλύ μουσικάντ’κου. Αφού ήταν ο θείος μου μουσικός πήρα και ’γώ μια φλέγα και ο αδερφός μου. Ο παππούς μας ήταν λέει στη “Πόλη” ο πρώτος ψάλτ’ς και το όνομα που τον ξέραν ήταν “Μπουσμπούλ’ς”. Μέχρι τώρα προ είκοσι χρόνια δεν μας ήξερε κανένας ότι λεγόμαστε “Ζουγράφδεις” Μπουσμπούλδεις, Μπουσμπούλδεις…Γιατί λέγαν του παππού μ’. Ρώτ’σα να μάθου…και μ’είπαν ότι τουρκικά λέν’ τα πουλιά ή μάλλον του αηδόν λέγεται μπουσμπούλ’. Ενώ δεν ήμασταν πρόσφυγες εκείνος πήγε ένα καιρό μια εποχή. Εμένα μι ξέρουν σα του Ν’κουλελ’ του Μπουσμπουλέλ’ Πες μας και για τον αδερφό σας. Γεννήθηκε στον Παλαιόκηπο το 1909… Πως έμπλεξε και αυτός με τις μουσικές; Έκανε παρέα το θείο μου του Βαγγέλ’. Είχε πάει στη Σμύρνη και παντρεύτηκε εκεί…και μετά (γελάει…) ήρθε σαν πρόσφυγας εδώ. Ο μπάρμπας μου ήταν και τσαγκάρης και ο πατέρας μου επίσης. Κάναν παρέα και άκουγε το θείο μου που έπαιζε βιολί και σιβνταλάτ’σε …σι λέει τσι ‘γω να μάθου… Σε ποιόν να μάθει…τότε και αυτός πρόσφυγας πήγε στο Γεωργαλά στο Σκόπελο …μεγάλος μουσικός…εγώ τουλάχιστον όσο ζω τόσο θα τον μνημονεύω. Έβγαλε πολλούς εδώ πέρα…τον αδερφόμ’ του Προκόπ’ και τα ρέστα…Τρουμπουνιστής … ήταν σε θέσει να δείξει πολύ μουσική. Είχε λοιπόν βγάλ’ του γυμνάσιο …ήταν αριστούχος…όλο μας το σόι ήταν…και γύρεψε απ’ του πατέραμ’ να μαθ’ μουσική. Πήγε και πλήρωνε 100 δραχμές το μάθημα. Πήγαινε από το Παλαιόκηπο στο Σκόπελο…και αν δεν το εκτελούσε καλά, πήγαινε πίσω τσι ήθελε άλλο κατουστάρ’. Ξέρ’ς πόσου ήταν το κατουστάρ’; Ήταν τρία μεροκάματα μικρά. 30-35 δραχμές παίρναν οι εργάτες και οι τεχνίτες 45-50 και τα ρέστα. 100 μαθήματα πήρε ο αδερφός. Ιμ…λουγάριασε πόσα ’κατουμύρια…; Μετά που έπαιξε; Έπαιζε με άλλα όργανα περιστασιακά και μετά πήγε και γράφηκε εθελοντής μουσικός, αλλιώς θα υπηρετούσε. Έκανε κάμποσα χρόνια, έκανε τη θητεία του, έμεινε έκανε ανακατάταξη και έκανε στην Αθήνα στην Καβάλα στη Θεσσαλονίκη…και μετά ήρτι… Όταν μου μάθαινε μουσική ήθελα και εγώ να πάω, αλλά δεν μ’ άφησε αυτός… Το όνειρό μου ήταν να γίνω αρχιμουσικός στο στρατό… Στο στρατό τον αδερφό μου τον βάλαν και έπαιζε ευφώνιο. Τουν είπαν να μην’(ει) να τουν δώσουν ένα γαλόν’. Αυτοί πέρναν 30 δραχμές την ημέρα, τελικά δεν έμεινε. Αλλά τι έκανε, ήρτι γυρίζοντας με ένα κλαρίνο, μελέτησε κλαρίνο και έπαιζε κλαρίνο μαζί μας. 
Κονδύλης Κωνσταντέλλιας Ντραμς, Γιάννης Αρβανιτάκης (ή Αγγελόπουλος), Κιθάρα-Τραγούδι, Νίκος Ζωγράφος, Ακορντεόν, Μιχάλης Βερβέρης (ή Τουρκογιάννης) Βιολί, Γιώργος Μπατζάκας, Μπουζούκι, Γιώργος Χατζημανώλης (ή Καμπουρέλ) Κιθάρα-Τραγούδι. Με το Καμπά (Γιώργο) είχατε παίξει μαζί; Ναι με όλο του συγκρότημα πολλές φορές μαζί, το μόνο που μπορώ να συ πω απ’ του Καμπά ότι δε υπήρχε πιο γλυκό όργανο από το κλαρίνο που έπαιζε, μεγάλος τεχνίτης. Να πούμε ότι το συγκρότημα ήταν ένα σύνολο πολύ ωραίο και σε ορισμένα ταξιμάκια που έκανε ήταν υπεράνω όλων. Είχε την ηλικία του πατέρα μου. Τι τραγούδια παίζατε μαζί; Όταν ανεβαίναμε επάνω στο πάλκο αρχικά παίζαμε “φοξ-τροτ” και ύστερα τα τραγούδια. Μυτιληνιά ποια παίζατε; Το “Γεραγώτκου” από ΡΕ ματζόρε και το “Μανταμαδιώτικο”, το οποίο γεραγώτκο το διεκδικούσαν οι Αγιασώτες. Με ρωτήσαν πολλές φορές, είπα είναι γεραγώτκου. Είναι το καλύτερο συρτό, σα που παίζαμε του “Αδρυμιτιανό” , “τ’Συλίβρια”. Τα “Ξύλα”; Δεν ήξερα ότι το λέγαν έτσι όταν μου το ζητήσαν πρώτη φορά, εγώ το ήξερα σαν “Κιούρτικο”…πως έγινε αυτό δεν το ξέρω… Το “Κουρκουλή” τον θυμόσαστε; Βέβαια ήταν γέρος, έπαιζε με το Παλαιοκηπιανό συγκρότημα σαντούρι και πότε ο Κοδύλλ’ς o Κωνσταντέλλιας. Στ’ν αρχή η Κονδύλλ’ς έπαιζε σαντούρ’ μετά του γύρσι στου Τζάζ. Λοιπόν ο Κονδύλλ’ς είναι τιτραπέρατους, θυμητικό που δεν έχ’ κανένας, πουλύ θάρρους μπήγετε σ’όλες τσ’δουλειές και επιδέξιους πουλύ. Ότ’ να π’γιάς θα του βγάλ’ πέρα, με τη διαφορά δε θα του τελειώσ’. Για το Τσώλο; Ήταν από τα Μιστεγνά, Μιστιγνώτς, γαμπρός ιμ ήταν έπαιζε τρόμπα.... Τα παιδιά του ζουν στην Αφρική, έχουν κάνει περιουσία... Έτυχε να παίξετε με γνωστούς μουσικούς; Με τη Φωτεινή Μαυράκι... Έχω ακουστά ότι ο Μάρκος Βαμβακάρης είχε παίξει στο Παλαιόκηπο είναι αλήθεια; Ήμουν μ’κρός δεν ήμουν μουσικός ακόμη, ήρθε στο Παλαιόκηπο και έπαιξε στο “Σταθμό” που λέμε. Στ’ “Αμαρτίας” που λέγαμε αλλ’ φορά Ήσασταν εκεί όταν έπαιξε; Βέβαια εκεί (γελάει)!!!!! Ήταν ο Βαμβακάρης, ο Στράτος (Παγιουμτζής) και άλλοι δύο. Ποιά χρονιά; Μπρος πίσου του τριάντα (1930-32), απλό παίξιμο, απλό τραγούδι τότε είχαν πρωτοβγεί. Μια φορά είχα παίξει στη Μυτιλήνη και με το Χατζηχρήστο... Κάπου εδώ τελείωσε και η συνομιλία με το Κυρ Νίκο...πάνω από δυό ώρες μιλούσαμε και για πολλές άλλες ιστορίες του!!! Π.Αγιακάτσικας
|